category: 2. vocal-instrumental
listen Credo
Missa pro Patria (Msza za Ojczyznę) Pawła Łukaszewskiego na sopran, mezzosopran, chór mieszany, perkusję i orkiestrę instrumentów dętych. Napisana została w 1997 r. na zamówienie Orkiestry Koncertowej Wojska Polskiego im. Stanisława Moniuszki w Warszawie. Dedykowana jest Jego Ekscelencji Księdzu Biskupowi Generałowi Dywizji Sławojowi Leszkowi Głódziowi - Biskupowi Polowemu Wojska Polskiego z okazji 80 rocznicy Odzyskania Niepodległości Polski. Wykonanie przedpremierowe cyklu miało miejsce 30 kwietnia 1998 w Katedrze Łomżyńskiej z udziałem ks. biskupa Stanisława Stefanka - ordynariusza Diecezji Łomżyńskiej. Prawykonanie odbyło się 2 maja 1998 r. w Bazylice Jasnogórskiej podczas inauguracji liturgicznej VIII Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Sakralnej „Gaude Mater” w Częstochowie z udziałem ks. biskupa Antoniego Długosza - biskupa sufragana Archidiecezji Częstochowskiej. Po wykonaniu prasa donosiła: „Szczególny - indywidualny - sukces odniósł Paweł Łukaszewski. Jego „Missa pro Patria” stanowiąca inaugurację liturgiczną Festiwalu „Gaude Mater” zakończyła się prawdziwym aplauzem, a Łukaszewski chyba pięć razy wychodził do ukłonów. Świadectwo tego uznania jak i całą mszę nagrywała Telewizja Polska.” (Tadeusz Piersiak, „Gazeta Wyborcza” 1998 nr 103). Wykonanie utworu zostało obwołane największym wydarzeniem festiwalu„Gaude Mater”: „Największe wrażenie pozostawiła „Missa pro Patria” Pawła Łukaszewskiego. I dobrze: w Częstochowie triumfuje częstochowianin, a prawykonany utwór ma promocję, na którą bezsprzecznie zasłużył.” (T. Piersiak, „Gazeta Wyborcza” 8 V 1998). Bezpośrednio w dzień po częstochowskim sukcesie - w niedzielę 3 maja 1998 r. dzieło zostało zaprezentowane w kościele św. Krzyża w Warszawie podczas uroczystej mszy świętej z okazji Święta Konstytucji 3-Maja, transmitowanej przez Program 1 Polskiego Radia, odprawionej przez ks. biskupa Sławoja Leszka Głódzia. Kolejne wykonanie cyklu miało miejsce 13 czerwca 1998 r. w warszawskim kościele św. Zygmunta podczas mszy świętej zamykającej Bielańskie Dni Kultury, którą celebrował ks. arcybiskup Józef Kowalczyk - Nuncjusz Apostolski w Polsce.
Inne wykonania odbyły podczas uroczystych celebracji Mszy Św. z udziałem: Prymasa J. Glempa, Kard. Fr. Macharskiego, Abp. Z. Grocholewskiego oraz całego Episkopatu Polski. Fragmenty wykonano w Sandomierzu podczas VII Pielgrzymki Ojca Św. Jana Pawła II do Polski w 1999 roku. Utwór został opublikowany na płycie CD w wydawnictwie Acte Prèalable (AP 0009), został także zarejestrowany i emitowany przez Polskie Radio PR2 oraz Telewizję Polską.
Dzieło utrzymane jest w niezwykle podniosłym, uroczystym charakterze. Odnajdujemy w nim zarówno miejsca przepojone liryzmem i subtelnością, jak również odcinki nasycone dynamizmem, charakteryzujące się szybkimi tempami, wykorzystaniem maksymalnej dynamiki, pełną obsadą instrumentów dętych i perkusji, zwartą formą i potoczystością. Missa pro Patria wyróżnia się logiczną i przemyślaną konstrukcją, znakomitym rozplanowaniem przestrzeni czasowej, doskonałą znajomością faktury chóralnej i świetną instrumentacją. Łukaszewski potrafi wydobyć z orkiestry dętej olbrzymi wolumen dźwięku, doprowadza do potężnych kulminacji.
Cykl obejmuje siedem głównych części: I Ritus initiales (Obrzędy wstępne), II Liturgia verbi (Liturgia słowa), III Liturgia eucharistica (Liturgia eucharystyczna), IV Ritus communionis (Obrzędy komunii) i V Ritus conclusionis (Obrzędy zakończenia). Obok stałych części cyklu mszalnego (Kyrie, Gloria, Credo, Sanctus, Agnus Dei), wprowadzone zostały części zmienne - Introit, Offertorium, Communio i Cantus finalis.
Tekst Introit to słowa Ojca Świętego Jana Pawła II: „Pokój Tobie Polsko, Ojczyzno moja”, wypowiedziane podczas jego pierwszej pielgrzymki do Ojczyzny w 1979 r. Offertorium skomponowane zostało do tekstu modlitwy za Ojczyznę autora nieznanego Communio, to znana modlitwa za Ojczyznę ks. Piotra Skargi „Boże, Rządco i Panie narodów”. Końcowy śpiew Cantus finalis, to początkowy werset modlitwy o pokój „Da pacem Domine”.